|
alberto luchini
I ti si necuars che alc al gambia il ço vivi.
La sera - i ti sos tal barcon - denant dal scûr chal fa
murî il vuicâ sigât dai rondons tant chal
mola timit il svual dai gnotui, i ciei pensêrs a si strupiein
un cun latri e ti resta un parsè :
- Marx, l ese muart o lu àno copât ? -
Ti tachis a cori o ti pierts lautobus.
Ti si mets a cori, tal miès da la int cha simplena
tal marçapiè.
A no ti va massa di cori.
Ti si vergognis. Ti pâr che duçus a si necuarzin di un
ço sbalio, chi ti as mieit platâ.
Ma pierdi lautobus e stâ a spetâlu a ti romp di
pi.
- Perdon - ti sighis a na veça, dopo vêla sburtada
sensa volê. E ti continuis ta la tô corsa.
- A podeva stâ a çasa - ti pensis, cun tuna cativeria
chi no ti crôts di vê.
A disi il vêr, no ti as un parsè di cori.
A çasa a no ti speta nissun.
Ti stas dibessôl. Sensa femina, sensa parinç. E la murosa
- se Giovanna a pos disisi ençamò na murosa -
a son alman cul cuindis dis chi no si jodîs.
Rivâ a çasa a li siet o a li vot mancul un cuart al è
compain.
Ença no tornâ a çasa, par nuia, al sarès
compain.
Na sera a ti ven chê di no tornâ e invessit di
çapâ, come sempri, lautobus, ti tachis a zirâ
a peis pa la sitât sensa savê di precîs dulà
zî.
A son ains chi no ti la jôts di sera çaminant tal
miès da la int, cha somea çapada di na voia
mata di zî ator, di sburtâsi e di fâsi sburtâ,
di ridi, di çacarâ, scuasin di sigâ.
A somein duçus drogâts di essi tal grum, çocs
di stâ insiemit : fruts e veçus, zovins e zovinis, sioris
cul çapelin e omis cun vistîts di pôc. A ti pâr
di essi capitât ta un post chi ti jôts pa la prima
volta.
La tô sitât.
Ma tu i ti nas tun paîs tal miès dai çamps di
blava e di sorgheta di là da laga e ulì i ti vîfs
fin cha nol môr ço pari. Dopo ti vens a stâ
in sitât.
No propit, tun paesut dongia, che romai al è dut un cu la sitât.
Dulà chi ti çatis lavôr pena finidis li
scuelis, fatis in sitât, naturalmentri.
Un pôc par liberâti di tô mari e di ço fradi,
un pôc par no vê ogni dì chei trenta chilometros
par rivâ e un pôc par no comprâ na machina,
ti sçampis dal paîs. Sensa tegni cont da li lagrimis
di tô mari, cha sa di vêti pierdût.
Su din prin la nuvitât a ti plâs.
Tanta int chi no ti cognòs e che, vulint, ti podaressis
cognossi, tanta int cha no ti cognòs e cha ti lassa
in pâs, tançu cines, tanti ostariis, tanti fantatis e
un messedâsi da li robis di fâti crodi chal sussedarà
alc di nouf ogni sera, un barlun di nuvitâts cha ti lassin,
come di frut, cun tun brusôr chi no ti sas mai sal
è tal côr o tal sirviel o ta la pansa. Un brusôr
chal ti riva dinsomp e chal ti strissina sensa un
parsè tai dis e pal mont. Chel mont chi no ti savarâs
mai gioldi.
Ma a chei timps no ti pos savêlu.
Cussì chê sera chi no ti tornis a çasa,
ti fas come un pas indavor tai ains, ença se no ti sints pi
nissun brusôr, dome, dopo la nuvitât dai prins moments,
una voia sorda e insomp bastarda, di metiti a vaî.
No ti sas vaî, tu. Nença cuant chal môr
ço pari. Vaî al è di feminis, a ti disin di frut.
E ti si bituis a tegni dut dentri. Tant no servìs a nuia, vaî.
Come ridi.
Al cine, ença se i zîs a jodi Totò, no ti rîs
e ti si vergognis di ço fradi che invessit al taca a ridi scuasin
prin chal partissi il cine.
Chê dì, i ti as sedis ains e Teresina i ti la jôts
sul fier da la bicicleta cun tun di Pòs, cha van tal
Tiliment, a ti ven di vaî e ti sints un grop tal goselâr
cha no ti va né sù né jù. E il stomit
a ti pâr cha ti lu schissin ta una smuarsa e no ti as
nuia di butâ fôr.
E a colp ti si sints pierdût, bandonât, come cha
fossin duçus muarts, ço pari, tô mari, ço
fradi, i ciei amigos. E cha vessin scancelât il paîs.
Chê dì i ti vaiaressis.
Ma son robis di feminis.
E ti sçampis viers la Meduna crudint che pi ti si slontanis
dal Tiliment e pi fassil al è dismintiâ Teresina e chel
atri e la riduda cha fa vignint jù pa la riva, cuant
cha ti jôt.
Tai prâts di Barbean i ti si cuietis cul soreli chal taca
a calâ e ti pensis di no tornâ pi e alora i ti vas ator
a çatâ un post dulà passâ la not.
Zirant e serçant no ti dismintieis Teresina e chel atri, ma
ti crôts di vêtiju insumiâts e cha nol sedi
sussedût nuia. Doman i ti la çatarâs lì
da la lataria e ti ridarà ença a te. Come sempri.
Se ti vais, al è cuant che tô mari no ti lassa zî
ta la Grava a zuiâ di balon, la domenia, dopo espui. Ma nol
è vaî, a ei rabia par no podê fâ sè
chi ti spetis da una setemana, a ei disperazion di jodi chei
atris passâti denant e clamâti e zî via sensa di
te. Ti la coparès, tô mari, ta chei moments.
E ti vegnin li lagrimis ença cuant chi ti sints un chal
conta una monada, una bala sfassada o chal fa jodi sè
cha nol è o chal si lauda o chal tira fôr
chês cuatri coionadis su lamôr di patria, su la
miseria dai puarets, su linocensa dai fruts o su robis cha
implenin la boça, ma che duçus a san cha son balis,
ditis cussì tant par fâsi jodi e che nissun a li crôt
.
Come il ço capo cuant chal à alc di fâti
fâ cha no ti toçarès, cha ti çapa
di lontan e al taca cun siamo una squadra, dobbiamo giocare
uno per laltro, cun tuna vôs di veça putana
cha sta par freâti duçus i bês sensa mostrâti
la parussula, e chal si ieva in peis e a ti bat la man su la
spala e ti ufrìs un café e, freantsi li mans, a ti fa
passâ, lui cha j ten a la gerarchia, par prin pa la puarta
crudint di vêti cunvint e inçastrât.
Pôr coion. A ti vegnin i voi lustris e ti tacaressis a porconâj,
chi ti varessis mieit chal ti disès, come sempri
sensa tantis luaniis, di fâ il lavôr.
Ma la int a crôt di vê sempri a sè fâ cun
pôrs basoâi.
Duçus monis chei atris, ma lôr no.
Pussibul che nissun al voli rindisi cont di essi ença lui un
mona tra tançus monis ?
A saràn li dôs di not chi ti rivis a çasa.
A peis.
Tal doman no ti sas - no ti sos bon di recuardâtilu - dulà
chi ti ziris ta dut chel timp, cui chi ti çatis,
sè chi ti fas.
A ti resta un grant mâl di çâf e cun chê
ti si cunvins di no ripeti pi lesperiment.
E ogni sera, finît di lavorâ, i ti tornis ta la tô
stansia, in periferia.
Si podarès disi chi ti si platis, jodût che adès
no ti as pi nuia di jodi e cha ti judi.
Di frut, chi no ti as ençamò il coragiu di fâ
il salvadi e il bastian contrari, i ti si platis tal balon, chal
doventa il ço refugiumpecatorum.
Balon tal curtîf da la lataria, balon ta la plassa denant
la glesia dopo messa o dutrina, balon davôr di çasa sensa
ruvinâ li echis da lort, balon ta la Grava sçampant
al rivâ dal paron da la medica, balon dibessôl, balon
cun ço fradi, balon cun Miliu e Richeto, balon cun chei di
Pòs o dal Salet che li frutis a vegnin a vuardâ, balon
a Spilinberc dopo di scuela contant a çasa chi ti as
di finî un lavôr cun chel di matematica, balon di bunora
spetant messa prima, balon sul misdî che il gustâ a nol
è pront, balon sidin tal çalt sfisiant da lestât
ma che il pari a nol si dismovi, balon dopo espui ta la Grava discols,
balon di frêt e caligo dopo li messis dai muarts, balon tai
giornâi e par aradio e dutis li scuadris tignudis a ment : Viola
Bertucelli Manente Piccinini Parola Mari Mucinelli Martino Boniperti
Gionansen Prest e Franzosi Padulazzi Giacomazzi Neri Giovannini Nesti
e via fint a chei da la Salernitana, balon cha ti lea a chei
atris che nença tignint par dôs scuadris diviersis a
si riva a barufâ, balon, balon chi ti lu pierts cuant
cha ti fronta un cu la bandiera da lInter, che par te
a nol sarès nuia, ma chel atri al sincassa e ti dà
dal coion e ti çapa a pessadis sensa savê chi ti
stas schersant.
E alora il balon a nol serf pi e a ti resta una ponta di amâr
ta la lenga come cha ti vessin robât un toc di un veçu
Calcio illustrato cun Parola chal fa la rovesciata.
- Dret a çasa - ço pari, jodinti partî pa la
dutrina.
- Dret a çasa - a ti siga davôr.
E nol è un ordin, un comant. A nol è nença un
consei.
Al è projodi alc chal à di sussedi tun sôl
môt, sensa un ma e sensa un se.
A ti plasarès restâ ator, dibessôl o cun chei atris.
Ma no ti as coragiu di metiti contra il veçu. E se ogni tant
i ti lu fas, ti sas sè cha ti toça, rivât
a çasa.
- Prin di scûr, a çasa -.
Ço pari nol lassa spassio a fantasiis, a vois di frut torzeon.
Cul scûr a çasa. O son pachis e sigadis. Dome i voia
di fâ nuia a stan ator. Al è sempri alc di fâ in
çasa. Na man a la mari a preparâ la taula, sierâ
li gialinis, scovâ il curtîf. E po ator, cun cui
? cui pi pelandrons dal paîs ?
Tu, invessit, i ti giolts a zî ator dibessôl, jù
pa la roia, in Grava, tai fossâi davôr da la glesia, ença
cul scûr.
Ansit, mieit cul scûr e dibessôl.
Ogni tant ti si çatis ben ença cun Guerino o cun Remigio,
se stan sensa tanti peraulis.
Mai cun ço fradi. Chal conta dut pena tornâts.
Zî a spiâ tai curtîfs, ta li stalis, tai çamps
viers S. Martin. Spiâ e inventâsi storiis, che il timp
al passa sensa necuarziti e il scûr a ti çata di colp,
cu la pôra da li sigadis da la mari e dai sberlòts dal
pari.
Sigadis e sberlòts cha no rivin a scancelâ li storiis
cha sussedin ta un mont chi ti si sos fat a puesta e dulà
cha no son maris, paris, fradis, maestris, lavôrs, oris
par sçampâ e oris par tornâ a çasa.
Un mont fôr dal timp.
Ogni volta una storia nova, parsè chi no ti rivis, chê
di uè, a continuâla il dì dopo, chi ti la
dismintieis, la not, durmint.
Cualchiduna, tant biela chi ti pierts il cori dal timp e chi
ti tornis a çasa che il pari al è cui voi di fôr
e la scoria in man, ti la recuardis par doi trê dis, ma no ti
rivis pi a sintîtila dentri, cul çalt intorteât
da la prima volta, e i ti la lassis pierdi.
Tal post dulà chal ferma lautobus, a spetâlu,
a son sempri chei cuatri : dôs fantatis, cha van a vora
ta un ufissi lì dongia e chi ti çatis a misdì
tal bar dulà chi ti vas a fâti un panin; un om,
alc pi veçu di te, chal pos essi o un comès di
butega, ma chal à di finî di lavorâ prin
che la butega a sieri, o un chal vîf zint a torzeon; na
femina che di sigûr a va a vora di not, a fâ compania
a un malât, a tegni di cont di fruts cha àn pari
e mari fôr di çasa fin tars. Ti lu crôts par via
di una borsa cha à sempri con jê. E ta la borsa
a à, no ti pos sbaliâti, un pâr di savatis e un
golf, mai chal vegni frêt di not.
Li fantatis a no tasin un secont.
La pi veça a ei bieluta. Forsit li giambis a son massa grossis,
ma a à dôs bielis tetis, che destât, blusa
trasparint e vierta no pôc, a fan la lôr figura. Ti las
batiada la livornesa, recuardant la rassa di gialinis
blancis chal à ço pari tal curtîf.
Chê atra a ei un tarlec, no tâs nença a copâla.
Par chel ti la clamis la gialinuta mericana. E, come chês
gialinis in riduzion, a ei pissula e brututa : voi spiritâts,
cûl bas e musa largia. Di bon a à cha ei sempri
contenta. Cu li sôs ridudis a riva scuasin a fâti vignî
voia di essi content ença a te e a fâti dismintiâ
che unatra zornada a ei passada.
Il comès, ença se nol pos essilu - cui lassa
mai zî via il comès prin di sierâ butega ? -, par
te al è il vêr comès di butega di alimentars,
il comès al è tracagnot, sensa çavei sul denant,
sempri cun tun impermeabil blu, chal giava dome cuant chal
è propit çalt. E ença chê volta, spès,
a lu ten pleât tal bras.
Ogni tant al rît dibessôl e a si capìs cha
j plasarès tacâ boton cu li fantatis. Al prova pi di
na volta, ma lôr, pur rispundint, a lu molin davorman.
E dopo vêsi vuardadis ta un môt cha no coventin
peraulis par capî sè cha pensin, a tornin a tabaiâ
tra di lôr. A vôs un pêl pi bassa.
Al serça di tacâ ença cu la femina, che nença
a j rispunt.
Chista a ei sui sincuanta. Vedrana o sensa om. E se a ei stada di
un om, à di vêlu dismintiât di un biel toc.
Si vistis sempri di scûr o di grîs. E grîs a son
i siei çavei, la sô piel, i siei voi, il sio môt
di essi tal miès da la int.
Ti sos cunvint cha sta ta na çasa di claps grîs,
cui barcons grîs, il risciel grîs e cha à
un giat. Grîs ença chel.
A te, che na sera ti la saludis, a ti rispunt, sbassant il çâf
e vierzint un pêl i lavris. Ma no ti sints peraula.
A disi il vêr, il comès al taca ença cun te, ma
tu ti si ziris di chê atra banda, fadint fenta di no vêlu
sintût. E no na volta dome, ma dutis li voltis chal
prova a çacarâti.
No ti capìs parsè che la int a à chê di
tacâsi a chei atris, parsè cha si sint ben dome
sa pos disi di cognossi chel e chel, di vê çacarât
cun tun e cun chel atri.
Soçalisâ, fâ grum. No fidâsi di chei cha
stan di bessôi.
Si scugn fâ dut insiemit, scuelis, militar, vacansis, dutrina,
zî al cine, sintî cansons, passâ la sera. Un davôr
latri, un tacât a latri, come polàs ta na
cheba e mangiâ il stès mangime, par cagâlu tal
stès grun, denant di duçus.
E insomp a gioldin a disisi compains, a essi compains, cha somein
fats cul stamp, ma no rivin a essi amigos.
Di amigos, tu ti nd as pôcs, un, forsit doi, e ença
chei ti as mieit jodiju ogni tant, che cuant chi si çatais
dispès a vegnin a stufâti.
Par chei atris invessit jodisi, çatâsi, stâ insiemit
al è lunic môt di vivi.
A si scugn fâ part di una clapa. No impuarta cuala.
A nd è par duçus i gusç. I donators di
sanc, i bois da la Curva Nord, i rimandâts in matematica ta
li elementars, i çassadors, i alpins in congedo cun tant di
pluma, i comba tents cha son partîts e chei cha
son tornâts, i geometras, i miedis dal côr e chei da la
parussula, i veçus students dai salesians, i divorsiâts,
i vedrans, i alcolisç, chei cha no bevin, i fenoi, basta
vê voia di sielzi.
E se a j toça stâ di bessôi, a si tachin al telefono
cellulâr e a passin di un numar a chel atri, sensa mai fermâsi,
par no disisi nuia dimportant. Çacarâ tant par
no sintîsi bandonâts.
Cellulâr in plassa, cellulâr in ostaria, cellulâr
in glesia, cellulâr çaminant, cellulâr tal cesso,
cellulâr, cellulâr ... Tant chi ti crots che romai
ença a taconin par via di celluâr.
No vêlu, a ei di copâsi.
Fôr.
I ti sos fôr no dome dal ziro, ma da lumanitât.
Se no ti las, a ti vuardin mâl, come un lari, piês
di un lari. Di chel a san sè chal vôl, sè
chal fa. Di te no rivin a savê : ti pos essi dut e piês
di dut.
No ti sas il parsè di scugnî essi sempri leâts
a un atri.
Ti sas dome che, ença se no ti lu fas a puesta, a ti fan essi
un bastian contrari, un salvadi, diferent di chei atris, tu e il ço
volê stâ dibessôl.
E po i no ti savaressis a cui telefonâ.
Se a duçus a j plâs stâ in compania e tal miès,
tu ti stas ben in banda.
Sensa disi nuia.
A vuardâ.
Sintint tô mari, ença di frut, ta la çasa dal
nonu, ti stas dibessôl. No ti zuis cun ço fradi, cun
Gigi e Sergio, ciei cusins.
A ti çatin davôr da la stala, chi ti fas la ponta
a un baston, ta lort chi ti sercis alc ta li echis, che
lagna Anzuluta a ti siga di vignî via par no ruvinâ
li dalis. E tu, a pâr chi no ti sintis.
Tô mari a à pensêr par chel fi chal somea
un pôr biât e si fâ judâ tai lavôrs
par vêti vissin e par çacarâti. Tu no ti dîs
nuia e ti fas dut sè cha ti dîs sensa fâtilu
ripeti, content di judâla. Ma pena che jê a zira il voli,
cha va tal camarin a çoli alc, i ti sçampis via
e ti tornis dongia dome a ora di sena o di gustâ. E se ti domanda
dulà chi ti sos stât e sè chi ti as
fat, i ti rispunts a zuiâ tal toglât o alc di compain,
ma sensa tantis peraulis.
A ti plâs sentâti ta la piera cha ei insomp da la
loibia e stâ a vuardâ li furmiis cha corin ator,
una davôr di chê atra, sensa mai fermâsi. And è
tantis, pissulis e neris come mocui in procession, e a pâr cha
vedin clâr sè cha àn di fâ. A si passin
vissin, una zint e chê atra tornant, e no si fermin mai a çacarâsi,
a vuardâsi. A somea cha vedin di fâ il sio fat sensa
tegni cont di sè cha fan chês atris. Dibessolis.
E pûr, i ti dîs, a àn di savê ben sè
cha j toça parsè cha no pierdin mai un minût.
No si fermin a domandâsi dulà cha àn di
zî, mai un moment di indecision, via dretis, di corsa, sensa
sbaliâ un muviment.
Ti as invidia di lôr. Parsè cha no çacarin
e par il lôr essi siguris.
Ença se si çatin in trê o cuatri ator di una friguia
chi ti butis denant, una la çapa in boça
e la strissina via, sensa stâ lì tant a discuti. Chês
atris no la judin, se no i la fa, e a continuin pa la lôr strada.
Ogni tant a ti dà fastidi di jodilis sempri di corsa, ta na
procession chi ti crôts cha zedi indenant ença
cul scûr, e alora cu la ponta da la scarpa ti nt schissis
una riga intera, ti li ingrumis tal polvar dal codolât e ti
li butis in banda, ta lerba cha li plata ai ciei voi.
In sitât, di bunora, zint a scuela, ains dopo, duçus
chei zovins cha smontin da li corieris, cha saltin fôr
dai portons e da li stradis cha menin tal plassâl da li
scuelis, a ti parin furmiis. Ença lôr un davôr
chel atri, ença lôr tasint, çapâts ençamò
da la sun e savint ença lôr dulà zî e sè
fâ.
E se, parsora dai ramàs pi alts dai platanos cha stropin
il denant dai palàs, una suela di scarpa, granda granda e di
corean, a ven jù a schissâju, a fâj sclopâ
i bugiei, a spandi il lôr sanc ta lasfalt, nissun di lôr
al siga. Nissun al si necuars da lombrena di chê savata
cha si vissina e cha plata il soreli come ta uneclissi.
Ator al resta un odôr dols e nauseant come di cuant cha
si copa il pursit. I sçampâts a si ievin sù e
a van dentri a scuela a imparâ a fâ li furmiis, sensa
voltâsi.
La strada a ei svuenta e il vint al zuia bessôl cu li fueis
coladis sul marçapiè.
La int a no vôl savendi cha j toça murî.
Rivât lautobus, i ti lassis cha montin duçus,
prin di zî sù. E ti restis in piè, insomp, dopo
vê sbusât il biliet ta un tramai colorât, chal
è al post dal sbusabiliets di na volta e chal à
un non chal sa di porcheriis, fatis tal scûr cun tuna
fruta che nença a ti plâs. Ma no nd è atris
a man.
Al è scuasin svuent. Al si implenarà da li bandis dal
domo. Ma si sint belzà pussa di sudôr misclissada al
tanfo dal tubo di scaric, cha pâr, che par no sporçâ
la sitât, al buti dut il fun dentri ta lautobus.
A son doi odôrs cha ti compagnin fint a çasa e
cha ti bandonin in bagno, lavât cul savon, mans e musa.
Un timp i ti ju sints ben i odôrs : chel dal cafè pena
fat, chel dal pan passant denant un for, chel dal ledan cuant chi
ti vas in paîs, chel di freschin se ti sos tal roiâl di
bunora. Ma adès, dopo ains di sigarets, ti fas fadia a necuarziti
ença dal fetôr pi fuart, come chel dai pursits.
E ti displâs un grun di no podê nasâ il mont e i
siei odôrs, pi di dut parsè che ogni odôr a ti
lea a un recuart, a un moment chal è scuasin sempri na
prima volta.
A ti pâr di scancelâ tocs da la tô vita, cha
ti resta tai dêts come un nissoli plen di bûs, di sbregadis
cà e là, cha lu fan doventâ bon dome par
fâ strassis.
Lodôr dai nissôi, lì di tô nona Miuta,
pena lavâts cu la lissiva e cul savon fat in çasa : un
odôr chal vôl disi li feminis di çasa çapadis
dut il dopodimisdì, fint a scûr, cuant che i omis a tornin
dai çamps. Ma al dîs ença cha son tant indafaradis
che nença tô mari a si necuars chi ti çapis
il porton e chi ti vas via, a zuiâ cun chei atris fruts
dal borc. E magari destât, fin tal Tiliment a fâ
il bagno.
Trenta ains ains brusâts, pachet di Malboro dopo pachet, da
li lavatricis, dal Dixan, dal Aiax, dal pierdi e dismintiâ parsin
i nons di chei fruts cha sçampin cun te e da li fantatis
cha vegnin a judâ, ta la lissiva. Fantatis che, ta la
fuga dal lavôr, parsè che la lissiva o ti la fas di corsa
o ti brusis i nissôi, a ti mostrin, pa la prima volta, il blanc
di na cuessa pôc parsora dal zenoli.
Ta un lamp di saeta.
Al è tal Tiliment chi ti jôts pa la prima volta
una femina disvistida, che par chel timp a ei come uè jodila
crota.
Al è passât di pôc un bot e ço pari al è
a durmî, palomp chal sea tai prâts da la Richinvelda
da li cuatri. La mari a lava i plats sul seglâr. Il soreli di
fôr al bat e al svuenta il paîs. Ença li gialinis
a son platadis ta lombrena dal figâr cu la lenga cha
trima tal bec viert e a tasin come il çan chal è
distirât sot un çar vissin da la stala.
Nissun rumôr.
Al somea dut muart. Il timp al si è fermât ta la mançansa
di segnâi, cha tornaràn a tacâ pi tars, cui
prins contadins cha van a riscielâ il fen o a voltâlu
par chal si sui.
Il sussûr spaurît di un mosçon al serça
un bûs par sçampâ al scûr da la çasa
e pierdisi tal nuia svuarbant dal curtîf. Tu i ti vas davôr
e ti provis il dolôr da la lûs dal soreli tai voi.
Sensa necuarziti i ti sos in bicicleta viers la Grava. Li ultimis
çasis dal paîs a somein bandonadis, se nol fos pal ronfâ
dai veçus tal sierât da li çamaris.
I ti pedalis sempri pi svelt par vê il fresc da laria
sot la blusa, tai voi, tai çavei, ta li giambis. No ti fas
fadia e ti giolts di sè che chei atris a no àn.
No ti pensis di rivâ fin tal Tiliment. Guai se ço pari
al si ieva e no ti çata in çasa. Ma ti vas indenant
dinstès.
Sul rapâr ti si fermis e ti vuardis atôr.
Di una banda i çamps di blava, i prâts pena seâts,
un toc a tabac; di chê atra i claps dal flun, i bars, li cassis,
i pôi salvadis, lerba alta cha ven sù tai
sblecs di pantan seçât. Pi in là a ei laga,
pôc pi di un ruius, sè chal lassa lestât.
No ti la jôts, ma ti la sints. Neta, clara, sidina, cha
cor sui claps e cha pâr ferma e invessit a va jù
viers San Martin e Valvason e dopo a riva tal mar. Il mar ...
Sensa volêlu i ti partìs viers il flun e ti si sints
in colpa, par alc chi no ti varessis di fâ ma chi
ti scugnis fâ.
No ti rivis a fermâti.
Justa fin ta laga, meti dentri i peis e tornâ indavôr.
Nissun lu savarà.
La bicicleta a fa fadia sul savalon e sui claps e ti si çatis
tal miès di un paîs chi no ti cognòs, che
di un moment a latri a podin saltâ fôr bandîts
armâts o singars discols cha ti volin robâ la bicicleta
o magari copâti, parsè chi ti sos forest. Un scato,
trê pedaladis di brut e via, sçampâ e zî
a platâti davôr dai bars e preparâti cu la fionda
a fâju fôr un a la volta.
No ti fas fôr ençamò duçus i bandîts
e duçus i singars, chi ti jôts, platada ta lerba,
una bicicleta di femina.
Un lamp di soreli tal campanel cha ti insea.
An di vêla dismintiada.
Nissun al ven a fâ il bagno a un bot. E po laga
a ei lontana.
Adès ti vas indenant bel belu, serçant di no fâ
rumôr. I ti molis il troi cha ti menarès dret viers
laga e passant tal miès dai bars e sot li cassis, saltant
sui claps cu la pôra cha ti sclopi il coperton, i ti vas
in sù, viers il punt di Dignan.
Prin di saltâ fôr tal net chal è prin da
laga, par no essi jodût, i ti restis platât par
vuardâ cui chal pos essi. Forsit Guerino o Marino, cha
àn ença lôr una bicicleta di femina.
I claps sot il soreli a ti insein e ti mandin un calôr sçafoiant
di for cul pan pena cuet. Laga no ti la rivis a jodila, cha
ei davôr una strissa di savalon.
Nissun.
I ti fas par saltâ fôr dai arbui, che dreta viers il çampanili
di Turida a si ieva sù dai claps una fantata.
Almancul a ti pâr una fantata.
A ei massa lontana par disi cu cha ei, ma no ti pos fâ
di mancul di jodi che intor a à dome na cotula sot, blança
cha sinnea ta la lûs clara dai claps e dal sêl.
Dal maron da la çar, cha à çapât
massa soreli, a son i bras, la musa, li giambis sot il zenoli.
Pissula e grassuta, a si sta sgardeant i çavei cha son
neris e luncs. Cui bras tirâts sù par slargiâ i
çavei a somea una statua e ti pos jodi cha di vê
fat il bagno cu la cotula intor, parsè che la tela bagnada
a si taca al cuarp, chi ti jôts ben la pansa largia, li
cuessis fuartis di contadina cha sa di svuangiâ dispès,
il taront dal cûl.
I ti restis a vuardâla, inmobil, cu la boça seça
chi no ti as nença na gota di saliva. A ti pâr
come un sun, cuant che li robis a sussedin lontanis, sensa rumôrs,
sensa odôrs. Tu, i ti sos in miès ma ti sos ença
di fôr a vuardâlis e a vuardâti vuardâ.
No ti sas trop chi ti stas lì incocaît a jodila
cha si suia al soreli bel planc, come cha no ves primura,
cha sçassa i çavei butantju denant e davôr,
cha somein una bandiera cha svuala. Ogni tant a si slissa
cu li mans la cotula sot par cha si sui pi ben.
A fa dut come cha fos in çamera sô, dibessola,
i ti pensis, e mai cha si vuardi ator, met chal rivi cualchidun.
Il sio essi lì cuieta e sensa poris al si scontra cul ço
afano, chi ti sints i gnerfs di dut il cuarp scuasin trimâti,
un eletric cha ti cor dapardut e il côr chal sbat
pi svelt dal solit. E no ti sas sal è parsè chi
ti as pôra cha ti scuierzi o parsè chi ti
as denant una femina scuasin crota.
Cun dutis chês voltis chi ti as serçât di
pensâlis, li feminis sensa vistîts.
Pensadis di not, bessôl, tal scûr da la çamera
o inventadis cun Remigio o un atri tai dopodimisdis destât,
distirât ta lerba davôr di çasa cun parsora
il sêl spalancât a li vuestris fantasiis.
Jê a sta zint via, vistida cun tun traverson a flors e un pâr
di supiei di len cha strissina sui claps sensa pôra di
fâsi sintî.
Vignint indenant a ti passa pi vissin e ti la cognòs.
Tilde di Nesto. Vinç ains, pressapôc. Par te za veça.
Dome lavorâ, partâ il lat, fâ la spesa in butega,
mai una riduda, né un murôs. Una chi no çapais
in considerazion, çacarant da li fantatis dal paîs.
Se prin a ti pâr biela, di fâti voia, chel chi ti
si spetis di na femina, adès a ei Tilde, la Tilde di
ogni dì, cha ti passa denant sensa chi ti si necuarzis
di jê.
A sarà colpa dal soreli e dal tant spetâ cha si
giavi ença la cotula sot, ma vêla joduda disvistida a
no ti dîs nuia.
I ti rivis a çasa che ço pari al è pena jevât
e cha ti manda a riscielâ la medica ta la Braida
di sot.
La sera, tal jet, i ti tornis a pensâi e ti la jôts come
ta un cine massa clâr. Un lamp prin che la pelicula a si brusi
e subit il neri da la stansia a la para via.
I ti restis a voi vierts cun chê di vê pierdût alc
chi no ti çatarâs pi.
|