alberto luchini

 

I ti si necuars che alc al gambia il ço vivi.
La sera - i ti sos tal barcon - denant dal scûr ch’al fa murî il vuicâ sigât dai rondons tant ch’al mola timit il svual dai gnotui, i ciei pensêrs a si strupiein un cun l’atri e ti resta un parsè :
- Marx, ‘l ese muart o lu àno copât ? -

Ti tachis a cori o ti pierts l’autobus.
Ti si mets a cori, tal miès da la int ch’a s’implena tal marçapiè.
A no ti va massa di cori.
Ti si vergognis. Ti pâr che duçus a si necuarzin di un ço sbalio, ch’i ti as mieit platâ.
Ma pierdi l’autobus e stâ a spetâlu a ti romp di pi.
- Perdon - ti sighis a ‘na veça, dopo vêla sburtada sensa volê. E ti continuis ta la tô corsa.
- A podeva stâ a çasa - ti pensis, cun tuna cativeria ch’i no ti crôts di vê.
A disi il vêr, no ti as un parsè di cori.
A çasa a no ti speta nissun.
Ti stas dibessôl. Sensa femina, sensa parinç. E la murosa - se Giovanna a pos disisi ençamò ‘na murosa - a son alman cul cuindis dis ch’i no si jodîs.
Rivâ a çasa a li siet o a li vot mancul un cuart al è compain.
Ença no tornâ a çasa, par nuia, al sarès compain.

‘Na sera a ti ven chê di no tornâ e invessit di çapâ, come sempri, l’autobus, ti tachis a zirâ a peis pa la sitât sensa savê di precîs dulà zî.
A son ains ch’i no ti la jôts di sera çaminant tal miès da la int, ch’a somea çapada di ‘na voia mata di zî ator, di sburtâsi e di fâsi sburtâ, di ridi, di çacarâ, scuasin di sigâ.
A somein duçus drogâts di essi tal grum, çocs di stâ insiemit : fruts e veçus, zovins e zovinis, sioris cul çapelin e omis cun vistîts di pôc. A ti pâr di essi capitât ta un post ch’i ti jôts pa la prima volta.
La tô sitât.
Ma tu i ti nas tun paîs tal miès dai çamps di blava e di sorgheta di là da l’aga e ulì i ti vîfs fin ch’a nol môr ço pari. Dopo ti vens a stâ in sitât.
No propit, tun paesut dongia, che romai al è dut un cu la sitât. Dulà ch’i ti çatis lavôr pena finidis li scuelis, fatis in sitât, naturalmentri.
Un pôc par liberâti di tô mari e di ço fradi, un pôc par no vê ogni dì chei trenta chilometros par rivâ e un pôc par no comprâ ‘na machina, ti sçampis dal paîs. Sensa tegni cont da li lagrimis di tô mari, ch’a sa di vêti pierdût.
Su d’in prin la nuvitât a ti plâs.
Tanta int ch’i no ti cognòs e che, vulint, ti podaressis cognossi, tanta int ch’a no ti cognòs e ch’a ti lassa in pâs, tançu cines, tanti ostariis, tanti fantatis e un messedâsi da li robis di fâti crodi ch’al sussedarà alc di nouf ogni sera, un barlun di nuvitâts ch’a ti lassin, come di frut, cun tun brusôr ch’i no ti sas mai s’al è tal côr o tal sirviel o ta la pansa. Un brusôr ch’al ti riva d’insomp e ch’al ti strissina sensa un parsè tai dis e pal mont. Chel mont ch’i no ti savarâs mai gioldi.
Ma a chei timps no ti pos savêlu.
Cussì chê sera ch’i no ti tornis a çasa, ti fas come un pas indavor tai ains, ença se no ti sints pi nissun brusôr, dome, dopo la nuvitât dai prins moments, una voia sorda e insomp bastarda, di metiti a vaî.

No ti sas vaî, tu. Nença cuant ch’al môr ço pari. Vaî al è di feminis, a ti disin di frut. E ti si bituis a tegni dut dentri. Tant no servìs a nuia, vaî.
Come ridi.
Al cine, ença se i zîs a jodi Totò, no ti rîs e ti si vergognis di ço fradi che invessit al taca a ridi scuasin prin ch’al partissi il cine.
Chê dì, i ti as sedis ains e Teresina i ti la jôts sul fier da la bicicleta cun tun di Pòs, ch’a van tal Tiliment, a ti ven di vaî e ti sints un grop tal goselâr ch’a no ti va né sù né jù. E il stomit a ti pâr ch’a ti lu schissin ta una smuarsa e no ti as nuia di butâ fôr.
E a colp ti si sints pierdût, bandonât, come ch’a fossin duçus muarts, ço pari, tô mari, ço fradi, i ciei amigos. E ch’a vessin scancelât il paîs.
Chê dì i ti vaiaressis.
Ma son robis di feminis.
E ti sçampis viers la Meduna crudint che pi ti si slontanis dal Tiliment e pi fassil al è dismintiâ Teresina e chel atri e la riduda ch’a fa vignint jù pa la riva, cuant ch’a ti jôt.
Tai prâts di Barbean i ti si cuietis cul soreli ch’al taca a calâ e ti pensis di no tornâ pi e alora i ti vas ator a çatâ un post dulà passâ la not.
Zirant e serçant no ti dismintieis Teresina e chel atri, ma ti crôts di vêtiju insumiâts e ch’a nol sedi sussedût nuia. Doman i ti la çatarâs lì da la lataria e ti ridarà ença a te. Come sempri.
Se ti vais, al è cuant che tô mari no ti lassa zî ta la Grava a zuiâ di balon, la domenia, dopo espui. Ma nol è vaî, a ei rabia par no podê fâ sè ch’i ti spetis da una setemana, a ei disperazion di jodi chei atris passâti denant e clamâti e zî via sensa di te. Ti la coparès, tô mari, ta chei moments.
E ti vegnin li lagrimis ença cuant ch’i ti sints un ch’al conta una monada, una bala sfassada o ch’al fa jodi sè ch’a nol è o ch’al si lauda o ch’al tira fôr chês cuatri coionadis su l’amôr di patria, su la miseria dai puarets, su l’inocensa dai fruts o su robis ch’a implenin la boça, ma che duçus a san ch’a son balis, ditis cussì tant par fâsi jodi e che nissun a li crôt .
Come il ço capo cuant ch’al à alc di fâti fâ ch’a no ti toçarès, ch’a ti çapa di lontan e al taca cun “siamo una squadra, dobbiamo giocare uno per l’altro”, cun tuna vôs di veça putana ch’a sta par freâti duçus i bês sensa mostrâti la parussula, e ch’al si ieva in peis e a ti bat la man su la spala e ti ufrìs un café e, freantsi li mans, a ti fa passâ, lui ch’a j ten a la gerarchia, par prin pa la puarta crudint di vêti cunvint e inçastrât.
Pôr coion. A ti vegnin i voi lustris e ti tacaressis a porconâj, ch’i ti varessis mieit ch’al ti disès, come sempri sensa tantis luaniis, di fâ il lavôr.
Ma la int a crôt di vê sempri a sè fâ cun pôrs basoâi.
Duçus monis chei atris, ma lôr no.
Pussibul che nissun al voli rindisi cont di essi ença lui un mona tra tançus monis ?

A saràn li dôs di not ch’i ti rivis a çasa. A peis.
Tal doman no ti sas - no ti sos bon di recuardâtilu - dulà ch’i ti ziris ta dut chel timp, cui ch’i ti çatis, sè ch’i ti fas.
A ti resta un grant mâl di çâf e cun chê ti si cunvins di no ripeti pi l’esperiment.
E ogni sera, finît di lavorâ, i ti tornis ta la tô stansia, in periferia.
Si podarès disi ch’i ti si platis, jodût che adès no ti as pi nuia di jodi e ch’a ti judi.
Di frut, ch’i no ti as ençamò il coragiu di fâ il salvadi e il bastian contrari, i ti si platis tal balon, ch’al doventa il ço refugiumpecatorum.
Balon tal curtîf da la lataria, balon ta la plassa denant la glesia dopo messa o dutrina, balon davôr di çasa sensa ruvinâ li echis da l’ort, balon ta la Grava sçampant al rivâ dal paron da la medica, balon dibessôl, balon cun ço fradi, balon cun Miliu e Richeto, balon cun chei di Pòs o dal Salet che li frutis a vegnin a vuardâ, balon a Spilinberc dopo di scuela contant a çasa ch’i ti as di finî un lavôr cun chel di matematica, balon di bunora spetant messa prima, balon sul misdî che il gustâ a nol è pront, balon sidin tal çalt sfisiant da l’estât ma che il pari a nol si dismovi, balon dopo espui ta la Grava discols, balon di frêt e caligo dopo li messis dai muarts, balon tai giornâi e par aradio e dutis li scuadris tignudis a ment : Viola Bertucelli Manente Piccinini Parola Mari Mucinelli Martino Boniperti Gionansen Prest e Franzosi Padulazzi Giacomazzi Neri Giovannini Nesti e via fint a chei da la Salernitana, balon ch’a ti lea a chei atris che nença tignint par dôs scuadris diviersis a si riva a barufâ, balon, balon ch’i ti lu pierts cuant ch’a ti fronta un cu la bandiera da l’Inter, che par te a nol sarès nuia, ma chel atri al s’incassa e ti dà dal coion e ti çapa a pessadis sensa savê ch’i ti stas schersant.
E alora il balon a nol serf pi e a ti resta una ponta di amâr ta la lenga come ch’a ti vessin robât un toc di un veçu Calcio illustrato cun Parola ch’al fa la rovesciata.

- Dret a çasa - ço pari, jodinti partî pa la dutrina.
- Dret a çasa - a ti siga davôr.
E nol è un ordin, un comant. A nol è nença un consei.
Al è projodi alc ch’al à di sussedi tun sôl môt, sensa un ma e sensa un se.
A ti plasarès restâ ator, dibessôl o cun chei atris. Ma no ti as coragiu di metiti contra il veçu. E se ogni tant i ti lu fas, ti sas sè ch’a ti toça, rivât a çasa.
- Prin di scûr, a çasa -.
Ço pari nol lassa spassio a fantasiis, a vois di frut torzeon. Cul scûr a çasa. O son pachis e sigadis. Dome i voia di fâ nuia a stan ator. Al è sempri alc di fâ in çasa. ‘Na man a la mari a preparâ la taula, sierâ li gialinis, scovâ il curtîf. E po’ ator, cun cui ? cui pi pelandrons dal paîs ?’
Tu, invessit, i ti giolts a zî ator dibessôl, jù pa la roia, in Grava, tai fossâi davôr da la glesia, ença cul scûr.
Ansit, mieit cul scûr e dibessôl.
Ogni tant ti si çatis ben ença cun Guerino o cun Remigio, se stan sensa tanti peraulis.
Mai cun ço fradi. Ch’al conta dut pena tornâts.
Zî a spiâ tai curtîfs, ta li stalis, tai çamps viers S. Martin. Spiâ e inventâsi storiis, che il timp al passa sensa necuarziti e il scûr a ti çata di colp, cu la pôra da li sigadis da la mari e dai sberlòts dal pari.
Sigadis e sberlòts ch’a no rivin a scancelâ li storiis ch’a sussedin ta un mont ch’i ti si sos fat a puesta e dulà ch’a no son maris, paris, fradis, maestris, lavôrs, oris par sçampâ e oris par tornâ a çasa.
Un mont fôr dal timp.
Ogni volta una storia nova, parsè ch’i no ti rivis, chê di uè, a continuâla il dì dopo, ch’i ti la dismintieis, la not, durmint.
Cualchiduna, tant biela ch’i ti pierts il cori dal timp e ch’i ti tornis a çasa che il pari al è cui voi di fôr e la scoria in man, ti la recuardis par doi trê dis, ma no ti rivis pi a sintîtila dentri, cul çalt intorteât da la prima volta, e i ti la lassis pierdi.

Tal post dulà ch’al ferma l’autobus, a spetâlu, a son sempri chei cuatri : dôs fantatis, ch’a van a vora ta un ufissi lì dongia e ch’i ti çatis a misdì tal bar dulà ch’i ti vas a fâti un panin; un om, alc pi veçu di te, ch’al pos essi o un comès di butega, ma ch’al à di finî di lavorâ prin che la butega a sieri, o un ch’al vîf zint a torzeon; ‘na femina che di sigûr a va a vora di not, a fâ compania a un malât, a tegni di cont di fruts ch’a àn pari e mari fôr di çasa fin tars. Ti lu crôts par via di una borsa ch’a à sempri con jê. E ta la borsa a à, no ti pos sbaliâti, un pâr di savatis e un golf, mai ch’al vegni frêt di not.
Li fantatis a no tasin un secont.
La pi veça a ei bieluta. Forsit li giambis a son massa grossis, ma a à dôs bielis tetis, che d’estât, blusa trasparint e vierta no pôc, a fan la lôr figura. Ti l’as batiada la “livornesa”, recuardant la rassa di gialinis blancis ch’al à ço pari tal curtîf.
Chê atra a ei un tarlec, no tâs nença a copâla. Par chel ti la clamis la “gialinuta mericana”. E, come chês gialinis in riduzion, a ei pissula e brututa : voi spiritâts, cûl bas e musa largia. Di bon a à ch’a ei sempri contenta. Cu li sôs ridudis a riva scuasin a fâti vignî voia di essi content ença a te e a fâti dismintiâ che un’atra zornada a ei passada.
Il “comès”, ença se nol pos essilu - cui lassa mai zî via il comès prin di sierâ butega ? -, par te al è il vêr comès di butega di alimentars, il comès al è tracagnot, sensa çavei sul denant, sempri cun tun impermeabil blu, ch’al giava dome cuant ch’al è propit çalt. E ença chê volta, spès, a lu ten pleât tal bras.
Ogni tant al rît dibessôl e a si capìs ch’a j plasarès tacâ boton cu li fantatis. Al prova pi di ‘na volta, ma lôr, pur rispundint, a lu molin davorman. E dopo vêsi vuardadis ta un môt ch’a no coventin peraulis par capî sè ch’a pensin, a tornin a tabaiâ tra di lôr. A vôs un pêl pi bassa.
Al serça di tacâ ença cu la femina, che nença a j rispunt.
Chista a ei sui sincuanta. Vedrana o sensa om. E se a ei stada di un om, à di vêlu dismintiât di un biel toc.
Si vistis sempri di scûr o di grîs. E grîs a son i siei çavei, la sô piel, i siei voi, il sio môt di essi tal miès da la int.
Ti sos cunvint ch’a sta ta ‘na çasa di claps grîs, cui barcons grîs, il ris’ciel grîs e ch’a à un giat. Grîs ença chel.
A te, che ‘na sera ti la saludis, a ti rispunt, sbassant il çâf e vierzint un pêl i lavris. Ma no ti sints peraula.
A disi il vêr, il comès al taca ença cun te, ma tu ti si ziris di chê atra banda, fadint fenta di no vêlu sintût. E no ‘na volta dome, ma dutis li voltis ch’al prova a çacarâti.

No ti capìs parsè che la int a à chê di tacâsi a chei atris, parsè ch’a si sint ben dome s’a pos disi di cognossi chel e chel, di vê çacarât cun tun e cun chel atri.
Soçalisâ, fâ grum. No fidâsi di chei ch’a stan di bessôi.
Si scugn fâ dut insiemit, scuelis, militar, vacansis, dutrina, zî al cine, sintî cansons, passâ la sera. Un davôr l’atri, un tacât a l’atri, come polàs ta ‘na cheba e mangiâ il stès mangime, par cagâlu tal stès grun, denant di duçus.
E insomp a gioldin a disisi compains, a essi compains, ch’a somein fats cul stamp, ma no rivin a essi amigos.
Di amigos, tu ti ‘nd as pôcs, un, forsit doi, e ença chei ti as mieit jodiju ogni tant, che cuant ch’i si çatais dispès a vegnin a stufâti.
Par chei atris invessit jodisi, çatâsi, stâ insiemit al è l’unic môt di vivi.
A si scugn fâ part di una clapa. No impuarta cuala.
A ‘nd è par duçus i gusç. I donators di sanc, i bois da la Curva Nord, i rimandâts in matematica ta li elementars, i çassadors, i alpins in congedo cun tant di pluma, i comba tents ch’a son partîts e chei ch’a son tornâts, i geometras, i miedis dal côr e chei da la parussula, i veçus students dai salesians, i divorsiâts, i vedrans, i alcolisç, chei ch’a no bevin, i fenoi, basta vê voia di sielzi.
E se a j toça stâ di bessôi, a si tachin al telefono cellulâr e a passin di un numar a chel atri, sensa mai fermâsi, par no disisi nuia d’important. Çacarâ tant par no sintîsi bandonâts.
Cellulâr in plassa, cellulâr in ostaria, cellulâr in glesia, cellulâr çaminant, cellulâr tal cesso, cellulâr, cellulâr ... Tant ch’i ti crots che romai ença a taconin par via di celluâr.
No vêlu, a ei di copâsi.
Fôr.
I ti sos fôr no dome dal ziro, ma da l’umanitât.
Se no ti l’as, a ti vuardin mâl, come un lari, piês di un lari. Di chel a san sè ch’al vôl, sè ch’al fa. Di te no rivin a savê : ti pos essi dut e piês di dut.
No ti sas il parsè di scugnî essi sempri leâts a un atri.
Ti sas dome che, ença se no ti lu fas a puesta, a ti fan essi un bastian contrari, un salvadi, diferent di chei atris, tu e il ço volê stâ dibessôl.
E po’ i no ti savaressis a cui telefonâ.
Se a duçus a j plâs stâ in compania e tal miès, tu ti stas ben in banda.
Sensa disi nuia.
A vuardâ.

Sintint tô mari, ença di frut, ta la çasa dal nonu, ti stas dibessôl. No ti zuis cun ço fradi, cun Gigi e Sergio, ciei cusins.
A ti çatin davôr da la stala, ch’i ti fas la ponta a un baston, ta l’ort ch’i ti sercis alc ta li echis, che l’agna Anzuluta a ti siga di vignî via par no ruvinâ li dalis. E tu, a pâr ch’i no ti sintis.
Tô mari a à pensêr par chel fi ch’al somea un pôr biât e si fâ judâ tai lavôrs par vêti vissin e par çacarâti. Tu no ti dîs nuia e ti fas dut sè ch’a ti dîs sensa fâtilu ripeti, content di judâla. Ma pena che jê a zira il voli, ch’a va tal camarin a çoli alc, i ti sçampis via e ti tornis dongia dome a ora di sena o di gustâ. E se ti domanda dulà ch’i ti sos stât e sè ch’i ti as fat, i ti rispunts a zuiâ tal toglât o alc di compain, ma sensa tantis peraulis.
A ti plâs sentâti ta la piera ch’a ei insomp da la loibia e stâ a vuardâ li furmiis ch’a corin ator, una davôr di chê atra, sensa mai fermâsi. And è tantis, pissulis e neris come mocui in procession, e a pâr ch’a vedin clâr sè ch’a àn di fâ. A si passin vissin, una zint e chê atra tornant, e no si fermin mai a çacarâsi, a vuardâsi. A somea ch’a vedin di fâ il sio fat sensa tegni cont di sè ch’a fan chês atris. Dibessolis.
E pûr, i ti dîs, a àn di savê ben sè ch’a j toça parsè ch’a no pierdin mai un minût. No si fermin a domandâsi dulà ch’a àn di zî, mai un moment di indecision, via dretis, di corsa, sensa sbaliâ un muviment.
Ti as invidia di lôr. Parsè ch’a no çacarin e par il lôr essi siguris.
Ença se si çatin in trê o cuatri ator di una friguia ch’i t’i butis denant, una la çapa in boça e la strissina via, sensa stâ lì tant a discuti. Chês atris no la judin, se no i la fa, e a continuin pa la lôr strada.
Ogni tant a ti dà fastidi di jodilis sempri di corsa, ta ‘na procession ch’i ti crôts ch’a zedi indenant ença cul scûr, e alora cu la ponta da la scarpa ti ‘nt schissis una riga intera, ti li ingrumis tal polvar dal codolât e ti li butis in banda, ta l’erba ch’a li plata ai ciei voi.
In sitât, di bunora, zint a scuela, ains dopo, duçus chei zovins ch’a smontin da li corieris, ch’a saltin fôr dai portons e da li stradis ch’a menin tal plassâl da li scuelis, a ti parin furmiis. Ença lôr un davôr chel atri, ença lôr tasint, çapâts ençamò da la sun e savint ença lôr dulà zî e sè fâ.
E se, parsora dai ramàs pi alts dai platanos ch’a stropin il denant dai palàs, una suela di scarpa, granda granda e di corean, a ven jù a schissâju, a fâj sclopâ i bugiei, a spandi il lôr sanc ta l’asfalt, nissun di lôr al siga. Nissun al si necuars da l’ombrena di chê savata ch’a si vissina e ch’a plata il soreli come ta un’eclissi.
Ator al resta un odôr dols e nauseant come di cuant ch’a si copa il pursit. I sçampâts a si ievin sù e a van dentri a scuela a imparâ a fâ li furmiis, sensa voltâsi.
La strada a ei svuenta e il vint al zuia bessôl cu li fueis coladis sul marçapiè.
La int a no vôl savendi ch’a j toça murî.

Rivât l’autobus, i ti lassis ch’a montin duçus, prin di zî sù. E ti restis in piè, insomp, dopo vê sbusât il biliet ta un tramai colorât, ch’al è al post dal sbusabiliets di ‘na volta e ch’al à un non ch’al sa di porcheriis, fatis tal scûr cun tuna fruta che nença a ti plâs. Ma no ‘nd è atris a man.
Al è scuasin svuent. Al si implenarà da li bandis dal domo. Ma si sint belzà pussa di sudôr misclissada al tanfo dal tubo di scaric, ch’a pâr, che par no sporçâ la sitât, al buti dut il fun dentri ta l’autobus.
A son doi odôrs ch’a ti compagnin fint a çasa e ch’a ti bandonin in bagno, lavât cul savon, mans e musa.
Un timp i ti ju sints ben i odôrs : chel dal cafè pena fat, chel dal pan passant denant un for, chel dal ledan cuant ch’i ti vas in paîs, chel di freschin se ti sos tal roiâl di bunora. Ma adès, dopo ains di sigarets, ti fas fadia a necuarziti ença dal fetôr pi fuart, come chel dai pursits.
E ti displâs un grun di no podê nasâ il mont e i siei odôrs, pi di dut parsè che ogni odôr a ti lea a un recuart, a un moment ch’al è scuasin sempri ‘na prima volta.
A ti pâr di scancelâ tocs da la tô vita, ch’a ti resta tai dêts come un nissoli plen di bûs, di sbregadis cà e là, ch’a lu fan doventâ bon dome par fâ strassis.
L’odôr dai nissôi, lì di tô nona Miuta, pena lavâts cu la lissiva e cul savon fat in çasa : un odôr ch’al vôl disi li feminis di çasa çapadis dut il dopodimisdì, fint a scûr, cuant che i omis a tornin dai çamps. Ma al dîs ença ch’a son tant indafaradis che nença tô mari a si necuars ch’i ti çapis il porton e ch’i ti vas via, a zuiâ cun chei atris fruts dal borc. E magari d’estât, fin tal Tiliment a fâ il bagno.
Trenta ains ains brusâts, pachet di Malboro dopo pachet, da li lavatricis, dal Dixan, dal Aiax, dal pierdi e dismintiâ parsin i nons di chei fruts ch’a sçampin cun te e da li fantatis ch’a vegnin a judâ, ta la lissiva. Fantatis che, ta la fuga dal lavôr, parsè che la lissiva o ti la fas di corsa o ti brusis i nissôi, a ti mostrin, pa la prima volta, il blanc di ‘na cuessa pôc parsora dal zenoli.
Ta un lamp di saeta.

Al è tal Tiliment ch’i ti jôts pa la prima volta una femina disvistida, che par chel timp a ei come uè jodila crota.
Al è passât di pôc un bot e ço pari al è a durmî, palomp ch’al sea tai prâts da la Richinvelda da li cuatri. La mari a lava i plats sul seglâr. Il soreli di fôr al bat e al svuenta il paîs. Ença li gialinis a son platadis ta l’ombrena dal figâr cu la lenga ch’a trima tal bec viert e a tasin come il çan ch’al è distirât sot un çar vissin da la stala.
Nissun rumôr.
Al somea dut muart. Il timp al si è fermât ta la mançansa di segnâi, ch’a tornaràn a tacâ pi tars, cui prins contadins ch’a van a ris’cielâ il fen o a voltâlu par ch’al si sui.
Il sussûr spaurît di un mosçon al serça un bûs par sçampâ al scûr da la çasa e pierdisi tal nuia svuarbant dal curtîf. Tu i ti vas davôr e ti provis il dolôr da la lûs dal soreli tai voi.
Sensa necuarziti i ti sos in bicicleta viers la Grava. Li ultimis çasis dal paîs a somein bandonadis, se nol fos pal ronfâ dai veçus tal sierât da li çamaris.
I ti pedalis sempri pi svelt par vê il fresc da l’aria sot la blusa, tai voi, tai çavei, ta li giambis. No ti fas fadia e ti giolts di sè che chei atris a no àn.
No ti pensis di rivâ fin tal Tiliment. Guai se ço pari al si ieva e no ti çata in çasa. Ma ti vas indenant dinstès.
Sul rapâr ti si fermis e ti vuardis atôr.
Di una banda i çamps di blava, i prâts pena seâts, un toc a tabac; di chê atra i claps dal flun, i bars, li cassis, i pôi salvadis, l’erba alta ch’a ven sù tai sblecs di pantan seçât. Pi in là a ei l’aga, pôc pi di un ruius, sè ch’al lassa l’estât. No ti la jôts, ma ti la sints. Neta, clara, sidina, ch’a cor sui claps e ch’a pâr ferma e invessit a va jù viers San Martin e Valvason e dopo a riva tal mar. Il mar ...
Sensa volêlu i ti partìs viers il flun e ti si sints in colpa, par alc ch’i no ti varessis di fâ ma ch’i ti scugnis fâ.
No ti rivis a fermâti.
Justa fin ta l’aga, meti dentri i peis e tornâ indavôr.
Nissun lu savarà.
La bicicleta a fa fadia sul savalon e sui claps e ti si çatis tal miès di un paîs ch’i no ti cognòs, che di un moment a l’atri a podin saltâ fôr bandîts armâts o singars discols ch’a ti volin robâ la bicicleta o magari copâti, parsè ch’i ti sos forest. Un scato, trê pedaladis di brut e via, sçampâ e zî a platâti davôr dai bars e preparâti cu la fionda a fâju fôr un a la volta.
No ti fas fôr ençamò duçus i bandîts e duçus i singars, ch’i ti jôts, platada ta l’erba, una bicicleta di femina.
Un lamp di soreli tal campanel ch’a ti insea.
An di vêla dismintiada.
Nissun al ven a fâ il bagno a un bot. E po’ l’aga a ei lontana.
Adès ti vas indenant bel belu, serçant di no fâ rumôr. I ti molis il troi ch’a ti menarès dret viers l’aga e passant tal miès dai bars e sot li cassis, saltant sui claps cu la pôra ch’a ti sclopi il coperton, i ti vas in sù, viers il punt di Dignan.
Prin di saltâ fôr tal net ch’al è prin da l’aga, par no essi jodût, i ti restis platât par vuardâ cui ch’al pos essi. Forsit Guerino o Marino, ch’a àn ença lôr una bicicleta di femina.
I claps sot il soreli a ti insein e ti mandin un calôr sçafoiant di for cul pan pena cuet. L’aga no ti la rivis a jodila, ch’a ei davôr una strissa di savalon.
Nissun.
I ti fas par saltâ fôr dai arbui, che dreta viers il çampanili di Turida a si ieva sù dai claps una fantata.
Almancul a ti pâr una fantata.
A ei massa lontana par disi cu ch’a ei, ma no ti pos fâ di mancul di jodi che intor a à dome ‘na cotula sot, blança ch’a s’innea ta la lûs clara dai claps e dal sêl. Dal maron da la çar, ch’a à çapât massa soreli, a son i bras, la musa, li giambis sot il zenoli.
Pissula e grassuta, a si sta sgardeant i çavei ch’a son neris e luncs. Cui bras tirâts sù par slargiâ i çavei a somea una statua e ti pos jodi ch’a di vê fat il bagno cu la cotula intor, parsè che la tela bagnada a si taca al cuarp, ch’i ti jôts ben la pansa largia, li cuessis fuartis di contadina ch’a sa di svuangiâ dispès, il taront dal cûl.
I ti restis a vuardâla, inmobil, cu la boça seça ch’i no ti as nença ‘na gota di saliva. A ti pâr come un sun, cuant che li robis a sussedin lontanis, sensa rumôrs, sensa odôrs. Tu, i ti sos in miès ma ti sos ença di fôr a vuardâlis e a vuardâti vuardâ.
No ti sas trop ch’i ti stas lì incocaît a jodila ch’a si suia al soreli bel planc, come ch’a no ves primura, ch’a sçassa i çavei butantju denant e davôr, ch’a somein una bandiera ch’a svuala. Ogni tant a si slissa cu li mans la cotula sot par ch’a si sui pi ben.
A fa dut come ch’a fos in çamera sô, dibessola, i ti pensis, e mai ch’a si vuardi ator, met ch’al rivi cualchidun.
Il sio essi lì cuieta e sensa poris al si scontra cul ço afano, ch’i ti sints i gnerfs di dut il cuarp scuasin trimâti, un eletric ch’a ti cor dapardut e il côr ch’al sbat pi svelt dal solit. E no ti sas s’al è parsè ch’i ti as pôra ch’a ti scuierzi o parsè ch’i ti as denant una femina scuasin crota.
Cun dutis chês voltis ch’i ti as serçât di pensâlis, li feminis sensa vistîts.
Pensadis di not, bessôl, tal scûr da la çamera o inventadis cun Remigio o un atri tai dopodimisdis d’estât, distirât ta l’erba davôr di çasa cun parsora il sêl spalancât a li vuestris fantasiis.
Jê a sta zint via, vistida cun tun traverson a flors e un pâr di supiei di len ch’a strissina sui claps sensa pôra di fâsi sintî.
Vignint indenant a ti passa pi vissin e ti la cognòs.
Tilde di Nesto. Vinç ains, pressapôc. Par te za veça. Dome lavorâ, partâ il lat, fâ la spesa in butega, mai una riduda, né un murôs. Una ch’i no çapais in considerazion, çacarant da li fantatis dal paîs.
Se prin a ti pâr biela, di fâti voia, chel ch’i ti si spetis di ‘na femina, adès a ei Tilde, la Tilde di ogni dì, ch’a ti passa denant sensa ch’i ti si necuarzis di jê.
A sarà colpa dal soreli e dal tant spetâ ch’a si giavi ença la cotula sot, ma vêla joduda disvistida a no ti dîs nuia.
I ti rivis a çasa che ço pari al è pena jevât e ch’a ti manda a ris’cielâ la medica ta la Braida di sot.
La sera, tal jet, i ti tornis a pensâi e ti la jôts come ta un cine massa clâr. Un lamp prin che la pelicula a si brusi e subit il neri da la stansia a la para via.
I ti restis a voi vierts cun chê di vê pierdût alc ch’i no ti çatarâs pi.

 <<torna all'indice

 nuova pagina>>